گزارش‌ها هيچ اختلاف و تعارض درونىاى با هم ندارند و با روايت دوم وضو ، يعنى وضوى بسيارى از اصحاب ، هماهنگ است و با آيه وضو نيز كاملًا همسو و موافق است . « 1 » در پايان مىگوييم كه گذشته از آگاهى بيشتر اهل بيت عليهم السلام نسبت به وضوى پيامبر صلى اللّه عليه و آله ، طريق احتياط ، اخذ قول اهل بيت عليهم السلام است ؛ زيرا هيچ يك از صحابيان ، راويان و فقيهان ، وضوى " مَرّةً مَرّةً ؛ يك بار يك بار " « 2 » را نادرست نمىشمرند و به فحواى روايت منقول از عثمان و منسوب به پيامبر صلى اللّه عليه و آله كه مىگويد : " فمن زاد على هذا أو نقص فقد أساء و ظلم ؛ هر كس بر آن ، چيزى بيفزايد يا كم كند ، بد كرده و ستم نموده است " « 3 » نيز فتوا نداده‌اند ؛ بلكه شستن بيش از يك بار را افضل مىدانند . از سوى ديگر ، روايات نقل شده از اهل بيت عليهم السلام ، بيش از دو بار شستن ، موجب باطل شدن وضو دانسته شده و آمده است : مَن زادَ عَلى مَرَّتَينِ لَم يُؤجَر . « 4 » هر كس بيش از دوبار بشويد ، مأجور نيست .

--> ( 1 ) . ترديدى نيست كه آيه وضو ، عمل واجب براى سر را مسح مىداند ؛ امّا برخى مفسّران و محدّثان ، بنا به دو قرائت نصب يا جرّ " أَرْجُلَكُمْ " ، عمل واجب براى پا را قابل استخراج از آيه ندانسته‌اند و از اين رو ، هر دو نظر ، يعنى مسح يا غَسل پا را موافق يكى از دو قرائت آيه دانسته‌اند . امّا ما معتقديم كه مسح رجلين ، توافق بيشترى با آيه دارد ؛ زيرا بنا به قرائتِ جرّ " أرجلكم " ، بدون ترديد ، و در قرائت نصب ، طبق يكى از دو احتمال آن كه به هيچ روى ضعيف هم نيست ، پاها را نيز بايد مسح كرد ؛ زيرا " أَرْجُلَكُمْ " به خاطر حذف خافض آن ( يعنى " باء " ) است كه به دليل آمدن خافض در واژه قبل ( بِرُؤُسِكُمْ ) و عطف قوى و بدون فاصله بر آن ، محلّاً مجرور و لفظا منصوب شده است . وجه قوّت اين احتمال نسبت به نصب و " مفعولٌ به " بودن براى " فَاغْسِلُوا " ، آن است كه فاصله ميان فعل و مفعول به اين اندازه طولانى در غير شعر و ضرورت ، فصيح و بلكه صحيح نيست و بر فرض صحّت ، فاصله انداختن با يك جمله كامل مستقل " وامسحوا برؤوسكم " ميان فعل و فاعل ، آن هم در جايى كه به التباس و اجمال مىكشد ، از شأن بليغ‌ترين كتاب هستى بعيد است ( ر . ك : الميزان في تفسير القرآن : ج 5 ص 221 224 ) . ( 2 ) . الكافى : ج 3 ص 24 ح 6 و 9 . ( 3 ) . السنن الكبرى : ج 1 ص 79 ، سنن أبى داوود : ج 1 ص 33 ح 135 ، سنن ابن ماجة : ج 1 ص 146 ح 422 . ( 4 ) . الكافى : ج 3 ص 24 ح 9 .